Skip to main content

Wenen 2016 – Bijzonder aan Wenen: haar geschiedenis

Wenen kent een zeer rijke geschiedenis die meer dan 2000 jaar teruggaat. De bloeitijden waren tijdens de heerschappij van de Romeinen, de Babenbergs en de Habsburgers en ook na de tweede Wereldoorlog.  Hier volgt een geschiedenislesje.

De Paleolithische vondsten buiten beschouwing gelaten (bv. het vruchtbaarheidsbeeldje ‘De Venus van Willendorf’), begon het verhaal van Wenen met de Kelten die op deze plek een doorwaadbare plaats vonden door de Donau rivier. In 15 BC werden de Kelten verdreven door de Romeinen die in het jaar 8 na christus hier een klein verdedigingsgarnizoen tegen de vijandige Germanen stichtten, genaamd Vindobona, op de plek wat nu de Innere Stadt is. Vindobona groeit in de volgende eeuwen uit tot een Romeins stad met 30.000 inwoners. Na de val van het Romeinse Rijk brak een donkere, stille periode aan voor Wenen (dat haar naam dankt aan de rivier de ‘Wien’.) Het werd verwoest door de Hunnen (433 AD) en ingelijfd bij het Duitse Rijk door Otto I (955 AD). Met de komst van de Babenbergs, keerde het tij voor Wenen. Deze dynastie regeerde over Wenen en de Beierse Oostmark van 976 tot 1248. In deze periode kreeg Wenen stadsrechten en floreerde en in 1156 werd Wenen zelfs de Babenbergse hoofdstad.

'Napoleon bij de grote St. Bernard Pas' (1801) door Jacques Louis David, Oberes Belvedere, Schloss Belvedere, Wenen
Wenen 2016: ‘Napoleon bij de grote St. Bernard Pas’ (1801) door Jacques Louis David, Oberes Belvedere, Schloss Belvedere.

In 1273 wint Habsburger Rudolf I de verkiezing van Duits koning van het Heilig Roomse Rijk. De Habsburgers veroveren in 1276, na een strijd met Ottokar II, het aartshertogdom Oostenrijk (incl. Wenen), hertogdom Stiermarken en koninkrijk Bohemen. De Habsburgers zouden tot 1918 over Wenen regeren.  Zij zullen Wenen groot maken ondanks veel tegenspoed: plagen, aardbevingen, de pest, branden, overstromingen (van de Donau), oorlogen, belegeringen, revoluties en godsdiensttwisten zijn schering en inslag. Zo vreet in 1338 en 1348 een plaag van Aziatische sprinkhanen het land kaal. In 1349 volgt de Zwarte Dood: één derde van de Weense bevolking komt om. Ook in 1541 en 1679 zijn er zware pestepidemieën. In 1493 wordt Wenen, onder keizer Maximiliaan I, de hoofdstad van het Heilig Roomse Rijk. Maximiliaan I moedigde de Weense universiteit aan om het Humanisme te onderrichten en hij richtte het nu wereldberoemde Weense knapenkoor op (‘Wiener sängerknaben‘). In 1525 verwoest een grote brand Wenen. In 1526 maakt keizer Karel van Wenen de hoofdstad van het Habsburgse Keizerrijk.

De ’80-jarige oorlog’ was de bloedige oorlog in de Lage Landen van de Nederlandse geuzen tegen het Spaans, Habsburgse juk. Deze mondde uit in de ’30-jarige oorlog’ (1618-1648) waar bijna gans Europa bij betrokken was. Deze was het gevolg van de vele spanningen tussen reformisten (Lutheranen en Calvinisten) en contra-reformisten (de katholieken). Het was een godsdienstoorlog tussen de katholieke Habsburgse machthebbers (Oostenrijk met keizer Ferdinand II en Spanje) en de gereformeerde staten (Duitse Protestantse staten, Bohemen, Transsylvanië, De Nederlandse Republiek, Engeland, Denemarken, Zweden, Saksen, Frankrijk). De Habsburgse keizers waren rooms-katholiek, soms uit overtuiging, soms politiek ingegeven. Bij ons, de Spaanse Nederlanden, deed het toen lelijk. De Habsburgers kwamen verzwakt uit de strijd en dit was het begin van de Franse dominantie in Europa die eindigde met de ondergang van Napoleon.

De Turkse Oorlogen hielden in de 16e en 17e eeuw de Oostenrijkers twee eeuwen lang bezig. De Ottomaanse grens was in die periode niet ver van Wenen verwijderd. De Ottomanen stonden met hun machtige legers tweemaal voor de poorten van wenen: in 1529 en in 1683. Beide belegeringen werden maar nipt afgeslagen. Daarna volgde de ‘Grote Turkse Oorlog’ (1683-1699) waarbij de keizerlijke troepen Hongarije en de Balkan konden heroveren op de Ottomanen. Naast de militaire kopbrekers, had Wenen op het einde van de 17de eeuw ook te kampen met grote gezondheidsissues (bv. de builenpest van 1679) en zware financiële problemen (In 1670 drijft Leopold I de kapitaalkrachtige Joden de stad uit, met een lege staatskas tot gevolg. Niet veel later worden de Joden en hun geld terug welkom geheten in de stad.).

Judenplatz (straatnaambordje), Wenen.
Wenen 2016: Judenplatz (straatnaambordje)

In de 18de eeuw gaat het Wenen terug voor de wind: dit is de gouden, barokke eeuw waarin de keizers Wenen laten opluisteren en verfraaien met het ene na het andere schitterende gebouw in de barokke architectuurstijl. Zo laat Keizerin Maria Theresia (1740-1780) Schloss Schönbrunn sterk uitbreiden en verfraaien. Ook Schloss Belvedere wordt gebouwd. De 18de eeuw is tevens de eeuw van de Verlichting en Jozef II (1780-1790) regeert als een verlicht despoot.

In Europa is Frankrijk in deze periode oppermachtig maar hun hegemonie eindigde begin 19de eeuw toen de ‘coalitieoorlogen’ woedden, toen Napoleon Bonaparte in 1804 het Heilig Roomse Rijk ontbond (waarna Frans II zich tot keizer Frans I van Oostenrijk kroonde) en twee maal Wenen innam (1805 en 1809) en toen Napoleon een eerste maal verslagen werd door Oostenrijk (keizer Frans I) en haar bondgenoten tijdens de slag bij Leipzig (1813), en finaal het onderspit moest delven in de slag bij Waterloo (1815). Daarna werd met het verdrag van Wenen (1815) de politieke landkaart van Europa hertekend. Deze conferentie kostte Wenen handenvol geld.

Midden 19de eeuw liet Keizer Frans Jozef I de stadswallen afbreken en vervangen door de ‘Ringstrasse’ waarlangs monumentale gebouwen werden neergepoot (zoals het stadhuis, universiteitsgebouwen, het beurspaleis, het parlement en verschillende ministeries, de Weense Staatopera, Volksoper Wien, het Musikverein en het Konzerthaus, en de Natuurhistorische en Kunsthistorische tweelingmusea).  Door die afbraak kon de uit zijn voegen barstende stad uitbreiden.  Het bevolkingsaantal steeg explosief.  Frans Jozef I trachtte het Habsburgse land samen te houden. Echter de steeds luider wordende nationalistische roep en strijd om onafhankelijkheid door de verschillende volkeren binnen het Habsburgse rijk, de verloren oorlog tegen Pruisen (1866-1867) (dat resulteerde in de creatie van de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie) en WOI waar Duitsland en Oostenrijk als verliezers uitkwamen, betekende het einde van het rijk van de Habsburgers.

In 1918 wordt met de Vrede van Versailles beslist dat Habsburgs Keizer Karel I troonsafstand moet doen en dat Oostenrijk een republiek wordt en klein in omvang. Wenen was een wereldstad (met meer dan 2 miljoen inwoners) zonder grondgebied geworden. De jaren daarna zorgde een zwakke economie, hoge belastingdruk en werkloosheid, en voedselschaarste voor politieke radicalisering en polarisering. De Nationaalsocialisten grepen finaal de macht en Oostenrijk sloot zich geweldloos aan bij Nazi-Duitsland (‘Anschluss’) in 1938. Hitler werd door 200.000 Weners welkom geheten. In Wenen werden Joden en zwakbegaafden hardhandig aangepakt en uitgeroeid en de stad werd zwaar gebombardeerd door de geallieerden in 1944 en 1945.

Na WOII wordt Wenen bezet en opgedeeld door de geallieerden. Oostenrijk wordt voor de tweede keer een Democratische republiek en krijgt zijn soevereiniteit terug in 1955. Dankzij de Russen (nationaliseren van de industrie) en Amerikanen (‘Marshallplan’) komt Oostenrijk er economisch weer bovenop en worden gebouwen in Wenen in ere hersteld. In de jaren ’70 wordt de Donauinsel gecreëerd. Dit is een enorm waterinfrastructuurproject om de stad voorgoed te beschermen tegen overstromingen van de Donau. Het vormt een enorm recreatiegebied met bossen, water, stranden, parken, fiets- en wandelpaden en waterrecreatiefaciliteiten. Verschillende internationale instellingen vestigen zich in Wenen (zoals een kantoor van de Verenigde Naties in 1980). Oostenrijk sluit zich aan bij de Europese Unie (in 1995) en Wenen komt bovenaan de VN lijst van meest leefbare steden in de wereld te staan (2012).

Ben je nog wakker?  Proficiat! Kus van de meester en een bank vooruit.

One thought to “Wenen 2016 – Bijzonder aan Wenen: haar geschiedenis”

Geef een reactie

%d bloggers liken dit: