Skip to main content

Wenen 2016 – Bijzonder aan Wenen: haar gastronomie

Typisch Weens zijn de koffiecultuur en koffiehuizen (‘Kaffeehäuser’), ‘Heurigen’ of wijnbars en ‘beiseln’ of bistro-cafés. Hier volgt een woordje uitleg. Het eerste koffiehuis in Wenen opende kort nadat het beleg van Wenen in 1683 door de Ottomanen succesvol werd afgeslagen. Tijdens hun haastige aftocht, lieten de Turken enkele zakken met kostbare koffiebonen achter. De Weners wisten er geen raad mee (Was het kamelenstront?) maar een officier van Pools Koning Jan III Sobieski wel. Deze opende niet veel later het eerste koffiehuis van Wenen. De Habsburgers en de (gegoede) Weners waren verzot op koffie en in de 18de eeuw sprongen koffiehuizen als paddenstoelen uit de grond. Grote cafés, zoals Café Sperl, Café Central, Café Landtmann en Café Griensteidl, openden in de tweede helft van de vorige eeuw en werden druk bezocht door artiesten, muzikanten, schrijvers, denkers en filosofen. In de jaren ’50 van deze eeuw was er een dipje in de koffiecultuurbeleving en gingen er verschillende failliet (‘Kaffeehäussterbn’) maar daarna leefden de koffiehuizen terug op. Vandaag de dag is elke Wener verslaafd aan koffie en gebak en worden koffiehuizen druk bezocht: om van al die heerlijke koffie en zoete gebakjes te genieten natuurlijk, maar ook om bij te praten met vrienden of familie, om een gratis krant te lezen, om spelletjes te spelen en vooral om gewoon eens weg te zijn, te relaxen en te dagdromen. Elke Wener heeft wel een favoriet koffiehuis en kan er uren in doorbrengen: hij beschouwt het als het verlengde van zijn woonkamer.

Lamskotelet met ratatouille, Griechenbeisl, Wenen.
Wenen 2016: Lamskotelet met ratatouille, Griechenbeisl.

Wij hebben twee koffiehuizen bezocht, twee echte klassiekers die geschiedenis ademen, Café-restaurant Griensteidl en Café Landtmann. Café-restaurant Griensteidl is in bedrijf sinds 1847, gelegen aan Michaelerplatz en het heeft een Jugendstil interieur. Griensteidl werd frequent bezocht door schrijvers op het einde van de 19de eeuw, maar nu is het een toeristenhotspot. Café Landtmann bestaat sinds 1873. Sigmund Freud, Gustav Mahler en Marlène Dietrich hielden van deze klassieker. Bezoekers nu zijn toeristen, politiekers (Stadhuis en parlement zijn vlakbij) en theatermakers (Burgtheater). Ze hebben hier een lange lijst koffiespecialiteiten en heerlijke Sachertorte en Apfelstrudel.

Wat kan je nu drinken en eten in een koffiehuis? Duizend-en-één soorten koffie en gebakjes natuurlijk, de ene nog lekkerder dan de andere, waaronder dé Weense klassiekers, ‘Wiener Melange’ & ‘Sacher torte’. ‘Wiener Melange’ is de Weense cappuccino. Andere populaire koffies zijn Brauner (mokkakoffie in kannetje, en melk of slagroom apart bijgevoegd), Eiskaffee (koude koffie met 1/3 koffie, 1/3 vanille-ijs en 1/3 slagroom), Eisspänner (kleine, sterke mokkakoffie met veel opgeklopt slagroom en geserveerd in een glas), Kapuziner (kleine, sterke, zwarte mokkakoffie met room en chocoladen snippers; Hieruit ontstond de Italiaanse cappuccino.) en Verlängerter (Brauner aangelengd met heet water). Voor wie het wat sterker mag, kan men natuurlijk ook alcoholische dranken krijgen, zoals spritzers, lokale bieren (Pilsner, Kellerbier, Weizenbier, Dunkel of Bock), lokale witte wijnen als Riesling en Grüner Veltliner (zie ook Heurigen) en alle internationale drankmerken.

De gebakjes, cakes en andere desserts in Wenen zijn hemels. Ze zijn te verkrijgen in koffiehuizen maar ook in cake winkels (‘Konditoreien’) zoals Demel, Café Sacher, Oberlaa of Aida. Sachertorte is de koning van de gebakjes. Maar er is nog veel ander zoet lekkers zoals Annatorte (de keizersfavoriet van chocolade nougat van Demel), Esterházytorte (een gemarmerde taart met roomboter en meringue), Topfenstrudel (kwarktaart), Gugelhupf (een gemarmerde ‘tulband’ cake), Linzertorte (taart van kruimeldeeg en vulling van (rode bessen)jam en afgedekt met raster van deegreepjes; de oudste taart ter wereld!), Marillenknödel (knoedels van abrikozen) en Apfelstrudel. Dit laatste wordt gemaakt van zeer dun (blader)deeg, plakjes appel en rozijnen en geserveerd met slagroom, vanille-ijs of warme vanillesaus. Oorspronkelijk was het een arme mensen gerecht dat zijn oorsprong heeft in het Turkse gerecht ‘baklava’. Kaiserschmarren is een andere topper: dit is een luchtig pannenkoekenbeslag dat bestrooid wordt met rozijnen, tijdens het bakproces in stukken wordt versneden en verder gegaard in de oven met boter en suiker (lichte karamelisatie), en dat geserveerd wordt met poedersuiker en pruimencompote.

Maar het meest bekend is uiteraard ‘Sachertorte’, zowat de lekkerste taart die je in je ganse leven zal proeven. Sachertorte bestaat uit een chocoladecake, met abrikozenmarmelade en afgewerkt met een dikke laag chocoladeglazuur. Het werd toevallig uitgevonden door een leerling-kok, Franz Sacher, in 1832, voor eerste minister Von Metternich. Het werd een instant klassieker en Franz en zijn nakomelingen werden schatrijk. Eduard Sacher, zoon van Franz, werd eigenaar van een vijfsterrenhotel, Hotel Sacher, achter de Staatsopera, waar je tot op vandaag van de heerlijke originele Sachertorte kan proeven. Wij zijn de taart gaat uittesten in Café Mozart, een historisch café in het gebouw van Hotel Sacher, aan de Albertinaplatz (tegenover het Albertinamuseum). Bereid je voor op een stroeve bediening, de hemel op je tong en een flinke hap uit je geldbeugel in een historische setting. Verdomd lekker!

In een koffiehuis kan je terecht voor het ontbijt, lunch en diner. Naast koffie & gebak, staan er nog andere (Weense) gerechten op de kaart zoals bijvoorbeeld soepen als Gulaschsuppe (tomaten groentesoep dik van de vele rundvlees stukjes) of Suppentopf (soep Weense stijl, heldere rundvlees bouillonsoep met stukjes vlees en groenten), snelle happen als een omelet, een croque monsieur of Quiche Lorraine, salades met tonijn of kip of een Weense specialiteit als Wiener Wurstsalat. Populaire, traditionele, hartige gerechten staan ook op de kaart zoals Wiener Schnitzel of Goulash. Hiervan heb je meer keuze in een Beisl (bistro-café) en een Heurigen (wijnbar).

Beiseln (bistro-cafés)  zijn een Weense traditie die de houten tafels, de gemoedelijkheid en democratische prijzen hebben van een Belgisch bruin café maar met een uitgebreide menukaart met traditionele Weense en hartige gerechten. Wij hebben Griechenbeisl uitgetest dat central in Wenen gelegen is (Het adres is Fleischmarkt 11, vlakbij Schwedenplatz.). De bediening was snel (misschien omdat het net middag was geworden en er nog maar weinig klanten waren) en het eten was lekker: als starter gerookte eendenborst en als hoofdgerecht goulash met broodknoedels en lamskotelet met ratatouille. Griechenbeisl ademt (muzikale) historie: het is het oudste gastenhuis/café/restaurant van Wenen (1447) en had gasten als Beethoven, Schubert en Brahms.

Ook Heurigen (wijncafés) serveren een traditionele keuken maar tevens eenjarige wijnen van eigen wijnranken. Ze liggen in de buitenwijken van Wenen en de omliggende dorpen. De omgeving van Wenen is het belangrijkste wijngebied van Oostenrijk, denk maar aan de Wachau wijnvallei. Er worden vnl. witte druiven, Riesling en Grüner Veltliner, verbouwd. Wijnboeren kregen einde 18de eeuw van keizer Jozef II de toestemming om jaarlijks eigen één-jarige wijn (Heuriger) te verkopen zonder belastingen erop te betalen. Om Weners te lokken, serveerden ze ook traditionele gerechten en speelde een vierkoppig bandje populaire klassieke muziek of ‘Schrammelmuziek’ (twee violen, gitaar en accordeon): de Heuriger feesten waren geboren. Heuer is trouwens Oostenrijks-Duits voor ‘van dit jaar’. Wil je een feestje bouwen, dan zijn er vele mogelijkheden. Het populairst zijn Kahlenberg, Grinzing en Döbling. Heb je liever authenticiteit, kies dan voor een Heuriger in Strebersdorf of Stammersdorf. Wij hebben echter geen Heuriger bezocht.

Een Beisl of Heuriger serveren de traditionele Oostenrijkse keuken. De Weense en Oostenrijkse keuken heeft Duitse, Italiaanse, Oost-Europese en zelfs Turkse invloeden ondergaan (dankzij de vele culturen en volkeren die de Oostenrijkse monarchie rijk was) en heeft enkele specialiteiten voortgebracht die bekend zijn geworden over de ganse wereld. Zo heb ik ‘Wiener Schnitzel’ al vermeld: dit is een platgeslagen, dunne lap kalfsvlees gepaneerd en goudbruine gebakken, oorspronkelijk uit Milaan (la cotoletta alla Milanese). Je kan ook gaan voor ‘Rindsgulash’: Hongaarse stoofpot met rundvlees. Nog een klassieker en typisch Weens is Tafelspitz: een in groentebouillon gekookt stuk rundvlees, ‘Tafelspitz’, een driehoekig stuk uit het achterkwartier van de koe, dat opgediend wordt met aardappelschmarren, bieslooksaus en appel-mierikswortelsaus (Apfelkren). En verder heb je Steirischer Backhendl (gefrituurde, gepaneerde kip), Zwiebelrostbraten (gebraad van rosbief met braadjus, gebakken ajuin en gebakken aardappelen), Schweinsbraten mit Semmelknödel (gebraden varkensvlees met broodknoedels) en Schinkenfleckerln (ham en pasta schotel, met eieren en bechamel, gebakken in de oven). Of kies Offal, voor de gevorderden: dit zijn gerechten met orgaanvlees (bijv. Beuschel, een joods (kalfs)ragout van longen, hart, milt en lever). Knoedels (‘Knödel’) worden vaak als bijgerecht geserveerd bij vlees, vis of gevogelte gerechten. Ze worden gemaakt van brood (‘Semmelknödel’) of aardappelen (‘Erdapfelknödel’) en opgevuld met spinazie, kaas,… Op de menukaart staan ook de traditionele Weense, zoetigheden als Apfelstrudel of Kaiserschmarren, maar daar heb ik het al over gehad. Trouwens, schmarren wil ‘zever’ of ‘nonsens’ in het Duits zeggen, of vrij vertaald ‘een rommeltje op je bord’.

En is er ook aandacht voor vegetariërs in Wenen? In elk restaurant kan je wel een vegetarisch gerecht op de menukaart vinden maar volledig vegetarische restaurants zijn dun gezaaid in Wenen. Wij hebben er eentje gevonden/uitgeprobeerd in de buurt van Schloss Schönbrunn: ‘Hollerei’. De dagmenu zag er aanlokkelijk uit (scherpe prijs, lekkere omschrijving) maar was niet te verkrijgen omdat het een feestdag was. We gingen dan maar voor spinazie gnocchi met zongedroogde tomaten, de Hollerei veggie burger van quinoa, en de lasagna met asperges en romige saus met kruiden. Dit was top. De gerechten zijn seizoensgebonden en super vers, dat proef je op je bord! Probeer ook zeker de huisgemaakte limonades, zoals de maracuja-limonade met sinaasappel, gember en verse muntblaadjes.

Tot slot, wat zijn mijn indrukken van uit eten gaan in Wenen? De bediening laat soms te wensen over (verkeerde bestelling, traag). De setting is vaak historisch. Het eten is smaakvol, hartig en authentiek. En de afrekening is prijzig. Trouwens, een tip, als je tegen een scherpe prijs een volwaardige menu wil eten, bestel dan het lunchmenu tijdens de middaguren: Mittagsmenü of Tagesteller. Dat doen de Weners ook! ‘Guten appetit!’

One thought to “Wenen 2016 – Bijzonder aan Wenen: haar gastronomie”

Geef een reactie

%d bloggers liken dit: