Skip to main content

Wenen 2016: Achtergrondinfo: Het Huis der Habsburgers en Wenen.

Het vorstenhuis der Habsburgers is een van de machtigste adellijke families uit de Europese politieke geschiedenis geweest en is onlosmakelijk verbonden met Wenen. De stamvader van de Habsburgers was Gontran de Rijke. Ze hadden hun eerste machtsbasis in het gebied van de Boven-Rijn (de Elzas en Zwitserland). De verkiezing van Habsburger Rudolf I als Duits koning van het Heilig Roomse Rijk in 1273 was de start van hun klim naar de top. Met het inlijven van aartshertogdom Oostenrijk (incl. Wenen), hertogdom Stiermarken en koninkrijk Bohemen in 1278 na een strijd met Ottokar, schoof hun machtscentrum op naar Centraal-Europa. Albrecht II was de eerste Habsburgse heerser die zowel regeerde over Oostenrijk, Bohemen en Hongarije als koning werd van het Rooms-Duitse rijk. Hij maakte in 1438 van Wenen zijn Rijkshoofdstad en nam zijn intrek in de Hofburg als belangrijkste residentie.  Frederik III werd in 1453 in Wenen gekroond door de Paus als keizer van het Heilig Roomse Rijk. Zijn zoon, Maximiliaan I, kreeg Bourgondië in handen via huwelijk en diens zoon, Filips de Schone, trouwde met de dochter van de Spaanse koning.

Maria-Theresien-Platz, Wenen
Wenen 2016: Maria-Theresien-Platz.

Door slim gekozen huwelijkspolitiek en overlijdens die in hun voordeel uitdraaiden, en ook door militaire overwinningen, politieke verdragen en diplomatie, breidde het Habsburgse Rijk op korte tijd enorm uit en was het grootst onder Keizer Karel. De Habsburgers trouwden jong en kregen zoveel mogelijk kinderen en deze werden strategisch uitgehuwelijkt om zo meer macht, aanzien, land en rijkdom te bekomen. De Habsburgers waren dus beter in trouwen dan in oorlog voeren. Ze trouwden vaak ook met verwanten, wat leidde tot inteelt problemen zoals Habsburgse vorsten met misvormingen (bv. de Habsburgse kin) en zoals grote moeite hebben om (gezonde) nakomelingen te verwekken. Finaal zou dit leiden tot het uitsterven van het huis van de Habsburgers in rechte lijn (zie verder).

Keizer Karel of Karel V (1500-1558) had zo’n groot rijk dat ‘de zon er nooit onderging’ en dat groter was dan het Romeinse Rijk ooit geweest was. Het rijk bestond uit vrijgraafschap Bourgondië en de Habsburgse Nederlanden (erfenis van zijn vader Filips de Schone in 1506), de Spaanse koninkrijken van Castillië en Leon, Aragon, Navarra en Granada (het huidige Spanje dus), de Spaanse overzeese kolonies (in Amerika, Azië en Afrika), grote gebieden van Italië (de Koninkrijken Sicilië, Sardinië, Napels en Milaan) (via zijn moeder Johanna de Waanzinnige en zijn grootvader Ferdinand II in 1516) en grote delen van Centraal Europa waaronder (delen van) het huidige Oostenrijk, Italië, Slovenië, Tsjechië, Polen en Duitsland (via zijn grootvader, langs vaders kant, Maximiliaan I van Oostenrijk in 1519). In 1520 werd Karel V verkozen als keizer van het Heilig Roomse Duitse Rijk. In 1526 werd Wenen de hoofdstad van dit keizerrijk.

Keizer Karel maakte zijn broer Ferdinand regent van de Oostenrijkse gebieden. Ferdinand I was geboren in Spanje en sprak geen Duits en was erg onpopulair. Hij moest algauw afrekenen met aanvallen van de Ottomanen (o.a. de beroemde, onsuccesvolle belegering van Wenen in 1529) die de Balkan en Hongarije veroverden op de Habsburgers. Meer dan 150 jaar (tot de tweede belegering van Wenen in 1683) zouden de Ottomanen een voortdurende dreiging vormen. De Turkse grens was vlakbij Wenen. In 1555, met de troonsafstand van Keizer Karel, werd de Habsburgse lijn gesplitst in een Spaanse tak (zijn zoon Koning Filips II die later via huwelijk ook de Portugese troon en koloniën in handen kreeg) en een Oostenrijkse tak (zijn broer Keizer Ferdinand I die ook koning werd van Bohemen en Hongarije na de dood van zijn zwager). De Spaanse tak stierf in 1700 uit met Karel II waarna de Spaanse Successieoorlog uitbrak (1701-1714). De Oostenrijkse tak schreef verder geschiedenis tot begin 20ste eeuw.

In 1517 schreef Maarten Luther zijn 95 stellingen tegen de misbruiken in de Katholieke kerk. Hiermee was het protestantisme geboren en het verspreidde zich snel in de Duitstalige gebieden en onder de edellieden. De Oostenrijkse Habsburgers zagen kansen en probeerden van twee walletjes te eten. Enerzijds hielden ze de protestantse keurvorsten te vriend door hen privileges te geven en anderzijds beslisten ze van het Katholicisme de staatsgodsdienst te maken. Zo kwamen ze in de gunst van de paus die hen keizer kroonde van het Heilig Roomse Rijk. Aan de Spaanse Habsburgers vroegen ze hulp om hun onderdanen te overtuigen van de juiste leer: het Katholicisme. Zij stuurden de jezuïeten en met hen kwam de barok.

Sinds Albrecht II wonnen de Habsburgers telkens de verkiezing van koning/keizer van het Heilig Roomse Rijk (op één na). Zo kende de Habsburgse geschiedenis nog enkele illustere keizers en keizerinnen waaronder Ferdinand II (1619-1637) die regeerde tijdens de Dertigjarige oorlog. Deze oorlog was een godsdienstoorlog en het orgelpunt van de spanningen tussen katholieken en protestanten die o.a. in de Zuidelijke/Spaanse Nederlanden veel bloedvergieten met zich meebracht.

Karel VI (1711-1740) regeerde tijdens de gouden 18de eeuw en liet prachtige gebouwen in barokstijl neerzetten in Wenen en herwon na de Spaanse Successieoorlog de Zuidelijke Nederlanden. Karel VI had geen mannelijke opvolgers en met hem stierf de Habsburgse dynastie feitelijk uit. Hij voerde een wet in waardoor ook vrouwelijke nakomelingen op de troon konden geraken.

Zijn dochter, keizerin Maria Theresia, werd (niet zonder slag of stoot) de enige regerende Habsburgse vrouw op de keizerstroon in de 650 jaar durende Habsburgse dynastie, samen met haar man Frans I Stefan van Lotharingen. Sindsdien spreekt men van het Huis van Habsburg-Lotharingen. Maria Theresia (1740 tot 1780) liet Schloss Schönbrunn sterk uitbreiden en verfraaien. Ze stimuleerde de kunsten en muziek. Zo bracht Mozart op 6-jarige leeftijd een recital voor haar in paleis Schönbrunn. Haar zoon, Jozef II, was een verlicht despoot die de Habsburgse monarchie leidde van 1780 tot aan zijn dood in 1790.

Kaiser Franz I Denkmal, Hofburg, Wenen.
Wenen 2016: Kaiser Franz I Denkmal.

Frans II/I (1792-1835) kroonde zichzelf als eerste erfelijke keizer van Oostenrijk nadat Napoleon in 1804 het Heilig Roomse Rijk had ontbonden. Frans I leidde de coalitieoorlogen tegen Napoleon Bonaparte en versloeg hem een eerste maal in Leipzig in 1814 en definitief in 1815 tijdens de slag van Waterloo. Tijdens het congres van Wenen (1815), dat de Habsburgers handenvol geld kostte, werd de kaart van Europa hertekend onder leiding van de bekwame Oostenrijks buitenlandminister Klemens Von Metternich. Na de Ferdinand I / Von Metternich tussenperiode, regeerde Frans II/I’s kleinzoon, Frans Jozef I, van 1848 tot 1916. Frans Jozef I was getrouwd met Elisabeth in Beieren, beter gekend als keizerin Sisi, die wereldberoemd is geworden door de vertolking door Romy Schneider in de drie ‘Sissi’ films (1955-1956-1957).

Frans Jozef I kende een ellendig leven met vele familieleden die (gewelddadig) stierven waaronder zijn broer, de keizer van Mexico (door vrijheidsstrijders), zijn zoon, kroonprins Rudolf (zelfmoord na moord op zijn vrouw), zijn vrouw Sisi (doodgestoken door een anarchist in Génève in 1898). Hij ontsnapte zelf aan een aanslag (en liet als dankbetoon hiervoor de Votivkirche bouwen, op de plaats van de aanslag). Frans Jozef I was erg conservatief en hield vast aan de absolute monarchie. Hij zag zijn rijk uiteenvallen door het opkomend nationalisme en constitutionalisme.

De Habsburg Oostenrijks-Hongaars dubbelmonarchie (vanaf 1867) kreeg het nekschot met de moord op de eerstvolgende troonopvolger en aartshertog van Oostenrijk-Este, Franz Ferdinand (de neef van keizer Frans Jozef I), door onafhankelijkheidsstijder Gavrilo princip, op 28 juni 1914, in Sarajevo, hoofdstad van Bosnië-Herzegovina. Dit was tevens de directe aanleiding voor de eerste wereldoorlog. Toen de wapens eindelijk zwegen in 1918 werd beslist met de Vrede van Versailles dat Oostenrijk een republiek moest worden en beperkt in oppervlakte en dat de Habsburgse keizer, Karel I, nog maar 2 jaar keizer, al zijn rechten op de troon moest verzaken.  Hiermee was het rijk van de Habsburgers ten einde.

3 thoughts to “Wenen 2016: Achtergrondinfo: Het Huis der Habsburgers en Wenen.”

Geef een antwoord

%d bloggers liken dit: