Skip to main content

Expo ‘Jheronimus Bosch – Visioenen van een genie’ in ‘s-Hertogenbosch

Waarom moet je deze tentoonstelling bezoeken? Kort samengevat: zoveel (top)werken van Bosch in één tentoonstelling, maak je nooit meer mee, dus of je nu fan bent (of geen fan) van Bosch’ werk, allen daarheen om je te laten overdonderen door deze 500 jaar oude topartiest! Voor alle info zie http://boschexpo.hetnoordbrabantsmuseum.nl/nl. De tentoonstelling loopt van 13 februari tot en met 8 mei, tickets kosten 22 euro (adult) en reservatie (met tijdslot) is aangeraden.

Hiëronymus Bosch zelfportretHiëronymus Bosch zelfportret

Inleiding:

Dit is een grote overzichtstentoonstelling, die er gekomen is n.a.v. de 500ste sterfdag van Hiëronymus Bosch, met vele originele stukken van Jeroen Bosch (jammer genoeg niet de originele ‘Tuin der Lusten’ dat in het Prado, Madrid, hangt, maar wel een kopie) naast schilderijen, boekdrukken en beelden van andere meesters uit dezelfde periode (rond 1500). N.a.v. deze overzichtstentoonstelling werd er veel onderzoek gedaan en dit leverde twee ontdekkingen op (een nieuwe pentekening en een schilderij dat toegeschreven wordt aan H. Bosch, nl. ‘De verzoeking van de heilige Antonius’), en werden schilderwerken gerestaureerd. Dit onderzoek en restauratiewerk komen aan bod tijdens de expo. Voor het nieuw ontdekte schilderij, werd gebruik gemaakt van infraroodtechnieken om de onderlagen zichtbaar te maken en de hand van de meester erin te ontdekken. Deze techniek werd ook toegepast op andere schilderijen en daaruit bleek dat figuren soms werden overschilderd (vb. een opdrachtgever die overleed tijdens schilderproces). Voor de expo werden er ook video opnames gemaakt die in en uitzoomen op Bosch’ schilderijen. Zo zal geen detail je ontsnappen.

Bij het begin van de tentoonstelling krijg je een klein boekje met kort uitleg over alle tentoongestelde kunstobjecten, kan je een audiogids in vele talen huren (deze is to the point maar de uitleg is meestal te kort en oppervlakkig, vind ik) en start de ronde met een introductiefilmpje. Daarna begint de eigenlijke tentoonstelling die is opgebouwd rond zes thema’s.

 

Zes thema’s:

Het eerste thema is ‘Levenspelgrimage’ waarbij het leven gezien/geschilderd wordt als een pelgrimstocht waarbij de mens iedere dag moet kiezen tussen goed en kwaad en de strikken van de duivel trachten te vermijden. Werken als ‘De landlopertriptiek’, ‘De dood en de vrek’ en ‘Het Hooiwagen drieluik’ zijn hier vbn van. Bosch is de eerste schilder in de geschiedenis, die de gewone man en de armoedzaaier afbeeldt in z’n schilderijen. Tot dan toe schilderde men enkel religieuze taferelen, heiligen en Bijbelse figuren, en notabelen of opdrachtgevers van het werk.

Volgende thema is ‘Bosch in ‘s-Hertogenbosch’. Eind 15de eeuw herleefde handelsstad Den Bosch economisch op. De stad kende geen eigen traditie op artistiek vlak en toen kwam Jeroen Bosch die dacht en schilderde anders dan iedereen voor hem. Er werd volop gebouwd aan de laatgotische Sint-Janskerk. Werken die hier aan bod komen zijn o.a. ‘De keisnijding’ en ‘De Ecce-Homotriptiek’.

Het derde thema is ‘Het leven van Christus’. In Bosch’ tijd kwam De Moderne Devotie sterk tot bloei. Dit was een religieuze beweging die de inhoud van het christelijk geloof dichter bij de individuele mens wilde brengen zoals een Nederlandse vertaling van de bijbel en bidden in de moedertaal. Zo zijn ook de schilderijen van H.Bosch opgevat met kernachtige religieuze taferelen vol emotie en spanning en meerdere betekenis lagen. Goed kijken is dus de boodschap. Tentoongestelde werken zijn ‘Tuin der Lusten’ (kopie), ‘Christuskind – De Kruisdraging van Christus’, ‘De aanbidding door de Koningen’ (veel bladgoud) en ‘Ecce Homo Triptiek’ (Pontius Pilatus die Christus met doornenkroon en koningsmantel toont aan het volk vlak voor zijn veroordeling tot de kruisdood.).

Thema Bosch als tekenaar. 19 van de 21 aan Bosch toegeschreven pentekeningen worden hier tentoongesteld. Bosch is de eerste Nederlandse kunstenaar waarvan tekeningen bewaard zijn gebleven. Ze dienden niet enkel als studie voor of na een schilderij maar waren een volwaardige kunstvorm waarmee hij zijn creativiteit botvierde en zijn visioenen verbeeldde. Hij tekent bedelaars, veel monsters, ‘een Hellelandschap’, ‘een man in een draagkorf waarbij een zwerm vogels uit z’n billen vliegt’, het trefzekere ‘Het Uilennest’ (Bosch schildert vaak uilen in z’n werken.) en ‘Gevecht tussen vogels en zoogdieren’ (waarbij de zoogdieren lijken te winnen). Bosch tovert met enkele, trefzekere pennentrekken een complex tafereel met rare wezens, armen, of uilen uit zijn losse pols. Het talent van Jeroen Bosch spreekt!

Het vijfde thema is ‘Heiligen’. De heiligenverering was zeer populair tijdens het leven van Bosch die schilderde in de bestaande beeldtraditie (opdrachtgevers moesten de heiligen kunnen herkennen) maar gaf er z’n eigen creatieve twist aan. Heiligen die hij vaak afbeeldden waren Hiëronymus (zijn naamheilige) en Antonius (de naamheilige van zijn vader), beide populair in de late middeleeuwen. Deze heiligen trokken zich beide naar het einde van hun leven terug in eenzaamheid als kluizenaar. Jheronimus was een kardinaal uit de vierde eeuw die besliste ascetisch te gaan leven in de Syrische woestijn en die trachtte het goede voorbeeld te tonen/te leven en kwaad en wantoestanden aan de kaak te stellen. Dit is net wat Bosch zelf ook doet in z’n schilderijen. Jheronimus betekent trouwens heilig bos. Werken in dit thema zijn vb.’Sint Wilgefortistriptiek’, ‘De Heilige Hiëronymus in Gebed’, ‘De heilige Christophorus’ (Reus Reprobus die als veerman het Christus kind naar de overkant van de rivier draagt maar steeds meer moeite heeft dit kind te dragen dat het gewicht van de hele wereld moet torsen. Vandaar ‘Christophorus’ of Christoffel.), ‘De Heremietentriptiek’ (met Antonius, Hiëronymus en Egidius) en ‘Jobtriptiek’.

Hiëronymus Bosch - Fantasiewezentje
Hiëronymus Bosch – Fantasiewezentje

Ten laatste volgt het thema ‘Het Einde Der Tijden’ dat geïllustreerd wordt a.h.v. twee werken die beide ‘Het Laatste Oordeel’ noemen. Het eerste is een bruikleen van het Groeningemuseum in Brugge. Dit toont Bosch zoals we hem kennen. Een tafereel vol mensenfiguurtjes en rare fantasiewezentjes, verlicht door gloeiende vuren van de hel. Links is het paradijs. In het middenpaneel overschouwt Christus het visioen van het einde der tijden, Het Laatste Oordeel, waar God zijn oordeel velt over alle mensen, die terechtkomen in hemel of hel. Hier botviert Bosch zijn favoriete onderwerp: de strijd tussen goed en kwaad waarbij hij focust op het kwaad met allerlei marteltuigen zoals de zielen die over het mes moeten kruipen en mensen die geroosterd worden aan het spit. Het tweede ‘Het Laatste Oordeel’ is afkomstig uit het Dogepaleis aan het San Marcoplein in Venetië. Dit werk bestaat uit vier panelen (maar is waarschijnlijk niet compleet) waarop Bosch een visionair beeld van het ‘Einde Der Tijden’ schildert met de weg van de gelukzaligen naar de hemel/het aards paradijs en de weg van de verdoemden naar de hel (de val in de rivier die naar de hel stroomt).

 

2016: Bosch jaar:

En dan is het jammer genoeg voorbij, voor mij, maar niet voor u want de tentoonstelling ‘Jheronimus Bosch – Visioenen van een genie’ loopt nog tot 8 mei 2016. Waarom je specifiek deze tentoonstelling moet bezoeken? Kort samengevat: zoveel (top)werken van Bosch in één tentoonstelling, maak je nooit meer mee, dus of je nu fan bent (of geen fan) van Bosch’ werk, allen erheen en laat je overdonderen door deze 500 jaar oude topartiest!

Én eigenlijk is het nog lang niet voorbij want in dit Hiëronymus Bosch jaar staan nog vele andere projecten op stapel zoals ‘The Bosch Grand Tour’, waarbij hedendaagse kunstenaars hun interpretatie geven van het werk van Jeroen Bosch (zie http://www.bosch500.nl/en/the-event/bosch-grand-tour) in zeven prominente musea van Noord-Brabant in ‘s-Hertogenbosch, Tilburg, Breda en Eindhoven. Zo kan je inbegrepen bij het ticket voor ‘Jheronimus Bosch – Visioenen van een genie’, de installatie van ‘The Fish Pond Song’ van Jeroen Kooijmans bewonderen in het aanpalende Stedelijke Museum van ‘s-Hertogenbosch (http://www.sm-s.nl/).

Interessante websites – Naast de Bosch expo hier besproken, staan er nog andere tentoonstellingen en activiteiten op stapel in het Noordbrabants Museum (zie http://boschexpo.hetnoordbrabantsmuseum.nl/nl) maar dus ook in de rest van Noord-Brabant (vb. ‘the Bosch Grand Tour’) en ook voorbij de landsgrenzen zoals in het Museo Nacional del Prado, Madrid (https://www.museodelprado.es/en/whats-on/exhibition/bosch-the-centenary-exhibition/f049c260-888a-4ff1-8911-b320f587324a). Voor een overzicht kijk je best eens op Www.bosch500.nl.

Nog twee tips nu je toch naar ‘s-Hertogenbosch gaat, bezoek de St.-Janskathedraal die in aanbouw was toen Jeroen Bosch nog leefde. En als goedkoper alternatief voor de Jeroen Bosch tentoonstelling in het Noordbrabants Museum (22 euro adult), kan je het ‘s-Hertogenbosch Art Center bezoeken. Dit is een kerk vol levensgrote kopijen van werken van Hiëronymus Bosch met een zeer gedegen uitleg. De inkom is 7 euro voor een volwassene.

 

One thought to “Expo ‘Jheronimus Bosch – Visioenen van een genie’ in ‘s-Hertogenbosch”

Geef een antwoord

%d bloggers liken dit: